In de voorlaatste week van januari vond de eerste Nederlandse metaversum-bijeenkomst plaats in De Balie te Amsterdam. Op zich een mijlpaal, maar opvallend was het hoge Second Life-gehalte. Wel een beetje raar, want het metaversum telt toch echt een paar continenten meer, dan een armzalig stelletje Second Life-eilandjes.
Door Rob Creemers en Jaap Bloem
Kennelijk is het dus niet onhandig om even stil te staan bij wat dat metaversum nou eigenlijk is, of liever: moet worden. Het metaversum is de digitale doorontwikkeling van het fysieke 'universum' waar we in leven. De term is afkomstig van Neal Stephenson: zijn boek 'Snow Crash' uit 1992 gaat over 'the metaverse'.
De kwalificatie 'meta' geeft aan dat 'the metaverse' ten opzichte van 'the universe' een add-on is. Zoals we er nu tegenaan kijken, ontdekken we in het nieuwe metaversum compleet nieuwe continenten of werelden. Inderdaad een virtuele wereld als Second Life, maar ook een spiegelwereld, zoals Microsoft Virtual Earth.
Het doel van het metaversum is de digitale uitbreiding van onze fysieke realiteit, zodanig dat er een nieuwe virtu-realiteit ontstaat, die sociaal-economisch waarde toevoegt voor individuen en organisaties. De bouwers en vele andere bedrijven aan de gebruikskant beschouwen het metaversum als een zeer serieuze aangelegenheid. Er wordt heel veel geld in gestoken.
Metaverse Roadmap
Verleden jaar verscheen de 'Metaverse Roadmap'. Daarin wordt de ontwikkeling van het metaversum uitgelegd aan de hand van vier categorieën, die Jamais Cascio van het weblog 'Open The Future' het eerst gebruikte. Het zijn: 'intimate', 'extimate', 'augmentation' en 'simulation':
In navolging van Cascio kunnen we het metaversum, net als de gewone wereld, plotten met behulp van vier 'windrichtingen'. Het zijn het noord-zuid-oost-west van: 'intimate', 'extimate', 'augmentation' en 'simulation'. Deze categorieën sluiten elkaar niet uit. Het zijn hoofdrichtingen van een windroos waarbinnen van alles mogelijk is. Het kompas van Cascio stelt ons in staat om het metaversum, de digitale uitbreiding van ons fysieke universum, samenhangend neer te zetten.
-
Intimate betekent: gericht op de identiteit en de acties van een individu of een object. Het toppunt daarvan is 'lifelogging', onze levenslopen (gedeeltelijk) vastleggen in zogeheten Lifestreams. Sociale netwerken als MySpace en Facebook, in combinatie met blogs en microblogs, beginnen een beetje die richting op te gaan.
-
Extimate is de tegenpool van intiem en persoonlijk. Het toppunt daarvan zijn Mirror Worlds, zoals Microsoft Virtual Earth.
-
Augmentation is de toevoeging van extra informatie annex functionaliteit door digitale applicaties en systemen aan onze fysieke realiteit op een bepaalde locatie. De informatie is zichtbaar op een richting- en locatiegevoelig scherm, bijvoorbeeld een bril, een lens, een GPS-systeem in de auto of op een mobiele telefoon. Deze richting heet Augmented Reality.
-
Simulation slaat met name op virtuele werelden die ontstaan door digitale varianten van de sociaal-economische werkelijkheid, zoals Second Life, of op basis van fictieve scenario's: van The Sims tot World of Warcraft.
De combinatie van Lifestreams en Mirror Worlds vormt de basis van een integratief metaversum waar alle vier kwadranten samenkomen en uiteindelijk door elkaar zullen lopen. Virtuele werelden en Augmented Reality zijn op dat fundament sociaal-economisch het meest zinvol. Dat blijkt wel uit de tientallen miljarden die de grote sociale netwerken nu al waard zijn. GPS vormt de link tussen Mirror Worlds en Augmented Reality.
Een in het metaversum gehyperlinkte identiteit noemen we 'hyper-ego'. Dat kunnen individuen, merken, organisaties enzovoort zijn. Elke identiteit zal meestal bestaan uit een aantal deelidentiteiten. Dat zien we nu al aan al onze online-profielen.
Wat begon met life-like adventures als 'Leisure Suit Larry', met sociale netwerken als 'Our World' van CompuServe, met virtuele werelden als 'WorldsAway' van CompuServe en Fujitsu, met vluchtsimulatoren, met GPS, met digitale gevechtsondersteuning en met satellietfoto's - dat komt nu geleidelijk aan voor iedereen beschikbaar in het metaversum.
Let wel, het metaversum is een tussenfase. Uiteindelijk zal de nieuwe virtu-realteit weer doodnormaal ons 'universum' zijn. Vergelijk het met 'e-business', Van 1996 tot 2002, de jaren waarin dat werd vormgegeven, was e-business een belangrijk concept. Toen daarna iedere organisatie e-business bedreef, ging het e-tje eraf. E-business was de nieuwe norm geworden, en werd dus 'business as usual'.
Het metaversum toen en nu
In de jaren '90, toen Neal Stephenson het begrip metaversum net had geïntroduceerd in de science-fiction-bestseller 'Snow Crash', was onze huidige metaversum-opvatting nog maar heel schamel 'aangekleed'.
In de jaren '90 werkte er eigenlijk maar één team structureel aan het metaversum. David Gelernter, Eric Freeman en Scott Fertig ontwikkelden Lifestreams, een 'storage model for personal data'. Elke Lifestream was een lange rij rechtopstaande A4'tjes met multimediale content. Je kon die rij doorzoeken en erin bladeren, zoals het bonte Lifestreams-logo in de illustratie laat zien. Na de academische fase probeerden Gelernter en de zijnen Lifestreams commercieel uit te baten vanuit het bedrijf MirrorWorlds Technologies. Maar voor een publieksapplicatie was het toen nog veel te vroeg.
In 1992 had Gelernter zijn visie al gepubliceerd in het boek 'Mirror Worlds. Or the Day Software Puts the Universe in a Shoebox: How It Will Happen and What It Will Mean'. Mirror Worlds en Augmented Reality - toen vaak Virtual Reality geheten - waren militaire en academische aangelegenheden. Jaren zouden er nog verstrijken, voordat GPS gemeengoed zou worden. In de virtuele wereld WorldsAway (nu V-Zones) kon je met je avatar niet veel meer doen dan chatten en een spelletje spelen. Maar de eerste stappen op weg naar een metaversum waren gezet. Een integratie van dit alles was in de jaren '90 pure science fiction, net als het concept van de hyper-ego. Het netwerk, de apparaten en de programmeertalen waren er gewoon nog niet klaar voor.
Tegenwoordig is dat compleet anders. In mei 2007 heeft Hewlett-Packard mscape gelanceerd; dat is kort voor 'mediascape'. Mscape is de eerste combinatie van Virtual Worlds, van Mirror Worlds en van Augmented Reality. Het werkt gewoon op een mobiele telefoon, maar een koppeling met gebruikersprofielen bestaat helaas nog niet.
Mscape van HP is anno 2008 het allereerste platform dat driekwart van het metaversum verdienstelijk afdekt.
Wat we van mscape en andere vergelijkbare platformen kunnen verwachten, brengt Phil McKinney als volgt onder woorden. McKinney is VP en CTO in de Personal Systems Group van HP.
|
'Mscape matches digital media with the physical world, providing an immersive and location-aware experience. Mobile devices will increasingly incorporate context and location awareness in the coming years, and mscape helps us better understand how associating digital media with physical locations can not only be fun and informative, but also useful in our personal and professional lives.' |
Voor Neal Stephenson was het metaversum indertijd alleen een wereld waar onze digitale identiteiten verblijven. En anno 2008 kickt Nederland kennelijk vooral op Second Life. Maar dat het metaversum in zijn volle consequentie veel meer is dan een virtuele wereld, is hopelijk nu wel duidelijk geworden. | 
