Sudoku in Excel

Sudoku is dé rage op puzzelgebied. U kunt geen krant of tijdschrift openslaan of er staan wel een of meer Sudoku's in. Voor wie het niet kent: Sudoku is een uit Japan overgewaaid denkspel met als doel om de cijfers 1 tot en met 9 in een rooster van 9 x 9 te plaatsen. Per rij of kolom mag een cijfer maar één keer voorkomen. Bovendien is het rooster onderverdeeld in vakken van 3x3, waarin elk van de negen cijfers ook maar één keer mag voorkomen. Altijd worden al enkele cijfers gegeven en is het de bedoeling dat u de puzzel verder afmaakt, vooral door logisch te denken.

Download Sudoku Excel-hulp.xls

• Puzzelen met Excel
• Hulp
• Spelcorrecties
• Foutmeldingen
• Intelligentie
• Eigen Sudoku

U hoeft niet te kunnen rekenen om de puzzel op te lossen, wel moet u veel geduld hebben. Overigens is Sudoku niet in Japan ontstaan maar in Amerika. De Japanners hebben het wel populair gemaakt en zijn naam gegeven: Sudoku. Dit staat voor Suuji Wa Dokushin Ni Kagiru, ofwel 'cijfer dat alleen staat'.

Puzzelen met Excel

Excel blijkt zich bij uitstek te lenen om Sudoku in te spelen. Er is al een ruitjespatroon en cijfers zijn voor Excel ook gesneden koek. In het hier te downloaden werkblad zijn vijf Sudoku's samengebracht: elke Sudoku is een tabelletje van 9x9. In het werkblad staan ze allemaal onder elkaar, vanaf rij 26. De gemakkelijkste staat bovenaan (1 ster), de moeilijkste onderaan (5 sterren). Maar u doet niets met deze kleine tabellen, u werkt namelijk met de zesde tabel, helemaal bovenaan. Hier zit namelijk een stukje intelligentie in die u helpt met het oplossen van de puzzels. U kunt hier uw eigen Sudoku's invullen (die u overtypt uit een krant of magazine), maar ook een van de vijf Sudoku's in laden. Dit gaat als volgt:

1. Download eerst de werkmap Sudoku_Excelhulp.xls en plaats deze in de map Mijn documenten
2. Start Excel en open de werkmap Sudoku_Excelhulp.xls
3. Krijgt u een melding over Macro-beveiliging, lees dan eerst hieronder het stukje over Macro-beveiliging
4. Blader omlaag om de vijfentwintig Sudoku's te zien
5. Druk op Ctrl+Home om weer naar het begin te gaan
6. Klik op Leeg maken om te starten
7. Klik nu op een van de vijf gekleurde knoppen links om een niveau te kiezen: hoe meer sterren, des te moeilijker de puzzel. Na uw keuze nemen de knoppen rechts de kleur aan van het gekozen moeilijkheidsniveau
8. Klik nu aan de rechterkant op een van de vijf knoppen, om uit het gekozen moeilijkheidsniveau een voorbeeldsudoku te laden. Er zijn vijf moeilijkheidsniveaus en per niveau vijf puzzels, dus samen 25 Sudoku's
9. Zodra de cijfers in de tabel staan, kunt u de puzzel afmaken. Typ de ontbrekende cijfers.

Hulp

Wilt u hulp, klik dan op de knop Tips bijwerken. U ziet nu in de lichtgele vakjes boven de witte vakjes cijfertjes verschijnen: de cijfertjes passen mogelijk in het witte vak. U ziet deze cijfertjes alleen bij de vakken, die nog niet ingevuld zijn. Soms is er maar één mogelijkheid en ziet u in het lichtgele vakje dus maar één cijfer, vaak zijn er meer. Staat er bijvoorbeeld 1367, dan zijn in het witte vakje eronder dus 1, 3, 6 of 7 mogelijk. U moet weer logisch nadenken om erachter te komen welke van deze vier u moet kiezen. Het is het gemakkelijkst om eerst alle cijfers in te vullen, waarvan maar één mogelijkheid wordt gegeven (dus één cijfertje in het lichtgele vak). Door daarna weer op Tips bijwerken te klikken wordt het werkblad opnieuw geanalyseerd en komen er weer nieuwe mogelijkheden tevoorschijn.

Soms krijgen de grote cijfers in de witte vakjes een andere kleur:

• Als een cijfer rood gekleurd is, komt het in de desbetreffende rij dubbel voor
• Als een cijfer blauw gekleurd is, komt het in de desbetreffende kolom dubbel voor
• Is een cijfer groen, dan komt het al een keer voor in de desbetreffende 3x3-sectie van de Sudoku
• Zijn er meerdere doublures (bijvoorbeeld in de rij én in de kolom), dan krijgt het cijfer een oranje kleur
• De cijfers die onderstreept zijn, zijn de gegeven cijfers van de Sudoku-puzzel. Deze zijn beveiligd en kunt u niet overschrijven of wissen.

U kunt het gekleurde (dubbele) cijfer verwijderen door er een ander cijfer voor in de plaats te typen. Klik vervolgens weer op Tips bijwerken om de kleuren te corrigeren en nieuwe cijfermogelijkheden te zien. Door op Tips uit te klikken worden alle voorstellen in de lichtgele vakjes verwijderd en bent u op uzelf aangewezen.

Spelcorrecties

Hebt u wat cijfers ingevuld, maar merkt u dat u op de verkeerde weg bent, dan kunt u de laatste invulling(en) weer ongedaan maken met sneltoets Ctrl+Z. Druk deze toets meermalen in om meerdere invullingen ongedaan te maken. Met Ctrl+Z kunt u dus 'terug in de tijd', maar niet verder dan het punt waarop u voor het laatst op de knop Tips bijwerken hebt geklikt.

Wilt u ook dat punt voorbij, dus wilt u een flink aantal stappen terug in uw Sudoku, kies dan een geheugenplaats uit de keuzelijst onder Geheugen. Telkens wanneer u namelijk op Tips bijwerken klikt, wordt uw complete Sudoku automatisch opgeslagen op een geheugenplaats. Er zijn 29 geheugenplaatsen, die allen een eigen nummer hebben plus een tijdsaanduiding:

1. Open de keuzelijst Geheugen.
2. Maak uw keuze aan de hand van nummer en tijdstip

Zodra u uw keuze hebt gemaakt, neemt de Sudoku de oude door u gekozen situatie aan. Er zijn maximaal 29 geheugenplaatsen, dus u kunt tot 29 situaties terug.

Klikt u voor de dertigste maal op de knop Tips bijwerken, dan krijgt u een venster te zien dat meldt dat het geheugen vol zit. Om ruimte te maken voor de opslag van tien nieuwe spelsituaties biedt het venster u de mogelijkheid om de oudste tien geheugenplaatsen te wissen.

Foutmeldingen

Er zijn twee soorten beveiliging: de macro-beveiliging en de werkbladbeveiliging. Door de werkbladbeveiliging kunt u alleen in de witte vakken typen; alle grijze en gele cellen zijn beveiligd. Probeert u hier iets te typen dan krijgt u een melding te zien over de werkbladbeveiliging. Dit is een standaard Excel-functie. Wilt u iets veranderen aan het werkblad dan moet u deze functie eerst uitschakelen. De beveiliging wordt meteen weer ingeschakeld zodra u een nieuwe Sudoku start via een van de vijf knoppen.

Krijgt u tijdens het starten van deze applicatie een foutmelding over macro-beveiliging, handel dan in Excel 2007 als volgt:

1. Controleer of in het lint het tabblad Ontwikkelaars voorkomt. Zoniet, klik dan op de Microsoft Office-knop >> Opties voor Excel >> Populair en vink de optie Tabblad Ontwikkelaars op het lint weergeven aan. Klik op OK.
2. Open in het lint het tabblad Ontwikkelaars
3. Klik op Macrobeveiliging
4. Onder Instellingen voor macro's klikt u op Alle macro's inschakelen (opmerking: de instelling Gemiddeld van Office 2003 is hier om veiligheidsredenen niet beschikbaar)
5. Klik op OK
6. Open uw document opnieuw en herstart de macro.

Werkt u met Excel 97, Excel 2000, Excel 2002 of Excel 2003 dan is de procedure als volgt:

1. Klik de foutmelding weg en sluit het document
2. Zorg er vervolgens voor dat de macro-beveiliging van Excel op laag of gemiddeld staat. Controleer en pas dit aan via Extra >> Macro >> Beveiliging. Als de instelling Hoog is, kies dan Gemiddeld of Laag
3. Klik op OK om het venster te sluiten
4. Open uw document opnieuw en herstart de macro.

Intelligentie

De knalgele balken (horizontaal en verticaal) bevatten somformules, die ter controle dienen. Als alle cijfers 1,2,3,4,5,6,7,8 en 9 in een rij of kolom zijn ingevuld moet de som namelijk 45 zijn. Deze som is af te lezen in de gele balken, maar dit is niet zo bijzonder. De échte intelligentie zit achter de knoppen Tips bijwerken en Tips uit. Hiervoor zijn enkele VBA-macro's ontwikkeld die het werkblad analyseren en de mogelijke cijfercombinaties in de lichtgele vakjes plaatsen.

U kunt de macro's starten via de knoppen, maar desgewenst ook via sneltoets Alt+F8. Wilt u de macro's bestuderen klik dan op Alt+F11. Daarmee komt u in de VBA-editor terecht. VBA staat voor Visual Basic for Applications, een programmeertaal waarmee u Microsoft Office Word, Excel en PowerPoint volledig naar uw hand kunt zetten.

Met VBA zijn de knapste dingen mogelijk, die standaard niet als functie in de Office-applicaties aanwezig zijn. In dit geval is dat Sudoku, maar u kunt met VBA ook eigen dialoogvensters ontwikkelen, die precies passen bij de dagelijkse processen van uw onderneming. Wilt u meer weten over VBA en hoe u zelf VBA-programma's kunt maken, volg dan de VBA-cursus op Microsoft voor Ondernemers.

• Meer informatie over de VBA-cursus

Eigen Sudoku

U kunt de vijfentwintig voorbeelden vervangen door eigen Sudoku's. Ook kunt u met de knop Wissen de tabel bovenaan leegmaken en er een eigen Sudoku in invullen. Let wel, dat Sudoku's doordachte puzzels zijn: u kunt dus niet zomaar in een leeg veld willekeurig wat cijfers invullen en dat een Sudoku noemen. De kans is namelijk groot dat u een onoplosbare puzzel hebt gemaakt. Ook al lijken het zomaar wat cijfers, waarmee elke Sudoku begint, toch is over elke puzzel zeer goed nagedacht, ook over de vijf puzzels in het werkblad. De antwoorden staan op het werkblad Oplossingen, ze zijn dus allemaal op te lossen. Met óf zonder hulp, maar dat is aan u.

Veel puzzelplezier gewenst!