Huwag palampasin lamang ang cyberbullying
Hindi porke at nangyayari online ay hindi na totoo ang cyberbullying. Puwedeng may mapanirang epekto ito sa kalusugan ng estudyante, tiwala sa sarili at pagganap sa mga gampanin. Puwedeng ang mga bully (hindi nila nalalaman kung minsan) ay lumabag sa batas, lumilikha ng seryosong sitwasyon sa lahat ng kasangkot.
Ilang halimbawa ng asal na ginagawa ng bully
Ang cyberbullying (tinatawag ding online bullying) ay paulit-ulit na asal na layuning mang-asar, manghamak o mang-harass ng mas mahinang tao.
Flaming at trolling
Asaran o awayan online sa mga salitang puno ng galit, nakakapanliit o bulgar.
Harassment
Paulit-ulit na pagpapadala ng mensahe na nakakainsulto, makulit at/o hindi magugustuhan ng kahit sino.
Panghahamak
Pagpapadala o post ng tsismis/sabi-sabi para siraan o pag-awayin ang mga tao.
Pagpapanggap (impersonation at catfishing)
Pagpapanggap para ilagay sa gulo ang biktima, sirain ang reputasyon nila o dalhin sila sa pangit na sitwasyon.
Paglalantad (outing)
Online na pagbabahagi ng sikreto ng ibang tao, nakakahiyang impormasyon o imahen.
Panloloko (trickery)
Pagkukunwaring mabait para makumbinsi ang iba na magsabi ng sikreto o ng nakakahiyang impormasyon, na may layuning ibahagi ito sa publiko na online.
Pag-etsapuwera (exclusion)
Sadya at malupit na pag-etsapuwera sa isang tao mula sa online na diskusyon o grupo.
Pagbuntot (stalking)
Nauulit, matinding harassment at paghamak na may kasamang pagbabanta o pananakot.
Ano ang gagawin kapag nangyari ito sa iyo
Puwedeng sobrang nalilito na ang biktima ng pambu-bully kaya hindi na nila alam kung paano ito mapapahinto. Heto ang ilang hakbang na tulong sa iyo o kaibigan mo kung paano haharapin ang mga ganitong sitwasyon:
Sabihin sa nakatatandang mapagkakatiwalaan
Pinakamalubhang magagawa ang sarilihin ang cyberbullying. Sabihin ito sa mapagkakatiwalaang magulang, tagapangalaga, titser, coach o counsellor bilang simula ng proseso ng pagpapatigil sa pang-aabuso. Gusto ng nangbu-bully na manghina o mapahiya ka sa paggawa nito, pero ang pagsasabi ng nangyari ay patunay ng pagiging matapang at pagkakaroon ng lakas ng loob.
I-block ang tao
Karamihan sa mga social media site ay papayagan kang mang-block ng ibang user. Mapipigilan ang taong iyon sa pagpapadala pa ng mensahe o materyal, at madalas na nakakapigil sa kanila na makita pa ang profile mo. Mairereport mo rin ang mga tukoy na post, dahil baka lumalabag ito sa Terms of Service.
Huwag sumagot, mag-ipon na lang ng ebidensiya
Kapag may nagpadala sa iyo ng masasakit na mensahe o materyal, nang-uudyok sila. Mas mabuting huwag sumagot o gumanti. Sa halip, mag-screenshot ng post o mensahe nila para maipakita ito sa mapagkakatiwalaang nakatatanda at nang maaksiyonan.
Gumawa ng plano ng kaligtasan
Mahalaga ang plano ng kaligtasan kung nasa di-kanais-nais na relasyon ka, kasama diyan ang cyberbullying. Puwedeng kasama sa plano mo na magpalit ng mga login detail, mang-block sa mga tao, magreport ng mga negatibong post, mag-filter ng ilang salita, magpatay ng location tracking at palaging mag-log out sa mga account mo.
Katuwaan lang o malupit na pang-aabuso?
Hindi porke’t walang referee sa online gaming ay okay nang maging masamang sport o pikon-talo.
Pagtukoy sa asal na toxic
May malaking kaibahan ang biro lamang at pagiging gago. Kapag napansin mong ang usapan ay naging “masama” na – niloloko ang isang taong bagsak na, mahina o may pinagdadaanan, malamang na hindi na nakakatawa – lalo na kapag hindi na natatawa ang biktima.
Huwag udyukan ang mga troll
Makakatulong ang lahat sa pamamagitan ng hindi pagsali kapag naging toxic na ang asal. Puwedeng mong i-report, block at/o mute ang masamang asal kapag nakita ito. Dapat na masaya, ligtas at bukas ang gaming (laro) para sa lahat.
Paano mapigilan ang cyberbullying
Dahil puwedeng matindi talaga ang epekto ng cyberbullying – sa bully at sa biktima – mahalaga para sa mga titser, magulang at mga estudyante na magtulungan para mapigil na ito. Heto ang ilang estratehiya na makakatulong:
Mga titser
Magsulong ng kapaligiran na may paggalang at pag-unawa sa isa’t isa, malinaw na alinmang asal ng pambu-bully ay isusumbong sa iyo. Turuan ang mga estudyante at guro tungkol sa mga tukoy na asal ng pambu-bully, bakit mali ang mga ito, at ano ang dapat gawin kapag nahuli.
Mga Magulang
Alamin ang mga teknolohiyang gustong gamitin ng anak mo at mga kaibigan niya. Samahan ang mga bata habang naglalaro sila at tumitingin online. Palagiang hilingin sa mga magtitinedyer at tinedyer na ipakita sa inyo ano ang ginagawa nila online. Intindihin ang mga pahiwatig ng taong biktima ng asal ng pambu-bully.
Mga estudyante
Alamin kung ano ang cyberbullying at ano ang dapat gawin kapag nasaksihan ito. Mag-isip muna bago mag-post online at magmuni kung gagawin o sasabihin ang post kung sakaling magkita kayo ng kausap. Tanggapin ang hamon na maging lider para maging mas mabuti at ligtas na lugar ang internet.
Mabilis na Quiz!
Alam mo ba kapag may nangsa-cyberbully at ano ang dapat gawin dito?